Odporność procesów to taka ich konstrukcja, która nie tylko działa w warunkach idealnych, ale również w warunkach zaskoczenia, presji, zaburzeń i braku zasobów. Taką definicję podał Sebastian Matyniak, prezes zarządu Brainstorm Group, w wystąpieniu „Lean w czasach nieprzewidywalności. Jak projektować odporne procesy?” na X Europejskim Kongresie Lean.
Ten tekst porządkuje slajdy z tego wystąpienia: siedem filarów odporności i dziewięć działań, od których lean zaczyna jej budowanie. Hasła ze slajdów podajemy dosłownie, poprawiamy tylko interpunkcję i literówki. Pytania kontrolne i akapity oznaczone „Komentarz redakcji” to opracowanie redakcji Kongresu Lean.
Dlaczego efektywność już nie wystarcza?
Wystąpienie zaczęło się od listy źródeł zmienności, z którymi firmy mierzą się dziś jednocześnie:
- zmienność popytu
- wahania kosztów energii i surowca
- nieprzewidywalność rynku pracy
- ataki hakerskie – zagrożenia cyberbezpieczeństwa
- presja na ESG i rozwój technologii
- zakłócenia łańcuchów dostaw
- wydłużona ścieżka decyzyjna – wyobrażenie vs. rzeczywisty przebieg procesu
- ryzyka kursowe
Szerzej o zarządzaniu w takich warunkach piszemy na stronie Brainstorm Group o świecie VUCA.
Na tym tle padła teza całego wystąpienia: „Organizacje przez lata optymalizowały procesy pod kątem efektywności i stabilności. Dziś trzeba optymalizować je pod kątem adaptowalności.”
Organizację zbudowaną pod efektywność slajd opisuje czterema cechami:
- maksymalizacja wykorzystania zasobów,
- minimalizacja zapasów,
- maksymalna wydajność godzinowa,
- perfekcyjna logistyka synchronizowana co do minuty.
W czasach nieprzewidywalności taka organizacja jest według wystąpienia „jak perfekcyjnie wyszkolona maszyna, która rozpada się, gdy tylko warunki odbiegają od idealnych”.
Efektywność działa w świecie przewidywalnym. Odporność działa w świecie realnym.
Sebastian Matyniak, X Europejski Kongres Lean
Czym jest odporność procesów?
Definicja ze slajdu ma dwie części. Proces działa w warunkach idealnych i działa także wtedy, gdy coś idzie inaczej niż w planie. Przykłady takich sytuacji z tego samego slajdu:
- brak kluczowej osoby,
- opóźnienie w dostawie,
- zmiana zamówienia klienta,
- awaria maszyny,
- 30% większe obciążenie niż planowane.
Komentarz redakcji: proces odporny ma na każdą z tych sytuacji przygotowaną odpowiedź, zanim się wydarzy.
7 filarów odporności procesów
Rdzeń wystąpienia to siedem filarów. W lewej kolumnie są hasła ze slajdu, w prawej pytanie kontrolne, które możesz zadać we własnym zakładzie.
| Filar (slajd z wystąpienia) | Pytanie kontrolne (opracowanie redakcji) |
|---|---|
| 1. Procesy modularne, które można przebudować jak klocki Lego | Które kroki procesu da się przestawić albo zastąpić, gdy jeden wypadnie? |
| 2. Nadmiarowość kompetencji – ludzie mogą pełnić więcej niż jedną rolę | Ile osób na zmianie umie wykonać każde kluczowe zadanie? |
| 3. Decentralizacja decyzyjności – decyzje podejmowane jak najbliżej problemu | Kto decyduje, gdy na linii brakuje komponentu: operator, lider czy kierownik? |
| 4. Transparentność danych w czasie rzeczywistym – fakty i dane na bieżąco, nie na koniec miesiąca | Kiedy widzisz wynik zmiany: po godzinie czy w raporcie miesięcznym? |
| 5. Eliminacja sztywności organizacyjnej – nie betonujemy procesów tylko dlatego, że kiedyś działały | Kiedy ostatnio zmieniliście standard, bo zmieniły się warunki? |
| 6. Myślenie scenariuszowe – oprócz standardowego procesu mamy „ścieżki awaryjne” | Czy ścieżka awaryjna jest spisana i zna ją cały zespół? |
| 7. Wzmocniona kultura mówienia prawdy o problemach – ludzie nie boją się raportowania błędów, braków i opóźnień | Co dzieje się z osobą, która zgłasza opóźnienie? |
Slajd zamyka zdanie: „To bardziej »strategia przetrwania« niż »techniki optymalizacji«”.

Ludzie czy procesy?
Prawdziwa odporność nie polega na dodawaniu ludzi, tylko na projektowaniu procesów, które działają nawet, gdy tych ludzi zabraknie.
Sebastian Matyniak, X Europejski Kongres Lean
Komentarz redakcji: to zdanie spina dwa filary: nadmiarowość kompetencji i procesy modularne. Zastępstwo jest przygotowane, zanim ktoś wypadnie z grafiku, a proces da się przestawić bez szukania dodatkowych osób.
Kilka slajdów dalej, przed częścią o działaniach, padło zdanie, które łączy oba wątki:
Świata nie jesteśmy w stanie znormalizować. Ale możemy stworzyć organizacje, które w tym świecie potrafią działać, reagować i adaptować się szybciej niż konkurencja.
Sebastian Matyniak, X Europejski Kongres Lean
Lean jako narzędzie odporności: 9 działań
Druga część wystąpienia odpowiada na pytanie „co mam robić?”. Na slajdach padło dziewięć działań:
- Mapuj – zastanawiaj się, jak zrobić z tego LEGO.
- Rozwijaj kompetencje ludzi.
- Buduj autonomiczne zespoły podejmujące decyzję just in time.
- Wdrażaj systematyczną i codzienną kontrolę stanu organizacji.
- Odejdź od myślenia o strukturze funkcjonalnej i przenieś kompetencje do strumienia wartości.
- Zacznij tworzyć scenariusze alternatywne. Przykłady ze slajdu: „jeśli obciążenie wzrasta – aktywuj backup z innego zespołu”, „jeśli brakuje komponentu – przechodź na inny model”.
- Uruchom lub uaktywnij system sugestii. Hasło ze slajdu: „Problemy to informacja, a informacja to złoto.”
- Buduj otwartość na zmianę.
- Wdrażaj model krótkich łańcuchów dostaw na rynku lokalnym.
Komentarz redakcji: większość z tych działań to elementy transformacji lean całego zakładu. Jak ją prowadzić krok po kroku, opisuje Brainstorm Group w tekście jak przeprowadzić transformację lean.
Zmiana myślenia
Osobny slajd dotyczył języka, którym zespół mówi o problemach:
| Zamiast | Zmień na |
|---|---|
| „kto zawinił” | co zawiodło |
| „kogo zwolnić” | co usprawnić |
| „zróbmy szybciej” | zróbmy mądrzej |
| „obniżmy koszty” | usuńmy straty |
Ostatnie hasło tego slajdu: „nie chodzi o to, żeby działać perfekcyjnie, tylko z iteracyjnym cyklem poprawy”.
Ostatni slajd wystąpienia nosi tytuł „Nowy paradygmat Lean”: „Czas perfekcyjnego planowania minął. Wygrywają organizacje, które potrafią reagować szybciej niż rynek zmienia warunki.”
Na tym samym kongresie Filters International pokazał, jak połączył lean z ekologią: case study Lean & Green.
FAQ: odporność procesów
Czym jest odporność procesów?
Czym różni się odporność od efektywności?
Jakie są filary odporności procesów?
Jak lean pomaga budować odporność?
Od czego zacząć budowanie odporności procesów?







